IV edycja imprezy „In Memoriam Castri”

Już po raz IV przeniesiemy się w czasie do późnego średniowiecza, aby poznać przeszłość najstarszego zabytku Rudy Śląskiej – średniowiecznego gródka w Kochłowicach. Z pewnością atrakcji nie zabraknie. Wstęp na imprezę jest wolny. Dołącz do nas!

Termin: 27-28 sierpnia (sobota-niedziela), godz. 10-18
Miejsce: Ruda Śląska – Bykowina, tereny zielone przy ul. Górnośląskiej

W programie:
– pokazy średniowiecznego rzemiosła (m.in. kowal, garncarz, tkacz, odlewnik)
– warsztaty łucznicze
– pokazy musztry i potyczki rycerskie
– zwiedzanie gródka z przewodnikiem
– zabawy dla najmłodszych w duchu średniowiecza

Organizator: Stowarzyszenie Genius Loci – Duch Miejsca
Partnerzy:
– Miasto Ruda Śląska
– Miejskie Centrum Kultury
– Narodowe Centrum Kultury
– Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Ruda Śląska
Bractwo Chorągiew Rycerstwa Ziemi Śląskiej
– Stowarzyszenia Przyjaciół Zamku w Chudowie „Castellum”
– Stowarzyszenie Moje Kochłowice
– Tesco Pomagamy

Patronat medialny:
– Portal RudaSlaska.com.pl
– Telewizja Sfera TV

Garncarz zawita na gródek…

Na miejscu dawnego kochłowickiego gródka podczas prac archeologicznych znaleziono sporo kawałków naczyń ceramicznych. Ceramika była w okresie średniowiecza podstawowym elementem wyposażenia domostw i grodów. Dlatego też działalność rzemieślników zajmujących się garncarstwem była dość rozpowszechniona.

 Na obecnych ziemiach polskich naczynia gliniane pojawiły się około 5400 lat p.n.e. Głównym surowcem była glina, stosowano także piasek lub tłuczeń, które wzmacniały ich konstrukcję. Naczynia lepiono ręcznie. Bez użycia specjalistycznych narzędzi wypalano je w ognisku. Z chwilą przybycia ok 300 r p.n.e. na ziemie polskie ludności celtyckiej, pojawiło się prymitywne koło garncarskie, obsługiwane przez dwie osoby: jedna wprawiała je w ruch, gdy druga formowała naczynie. Plemiona słowiańskie zaczęły używać wolnoobrotowego koła garncarskiego w VII w. Początkowo służyło ono jedynie do obróbki ulepionego wcześniej ręcznie prostego naczynia o nieskomplikowanej ornamentyce. Z czasem garncarze doskonalili technologię wytwarzania swych produktów. Pojawiły się dwukomorowe piece do wypalania naczyń.

W średniowieczu garncarze, oprócz wyrobu naczyń ceramicznych, zajmowali się również wypalaniem kafli i stawianiem pieców, czym później trudzili się zdunowie. Jednak jeszcze w XVIII w. wyrabiano na kole garncarskim kafle garnkowe i miskowe. Kominki i piece kaflowe stawały się podstawowym wyposażeniem domu. Stąd garncarze lub zdunowie byli coraz liczniejsi i zakładali własne cechy.

Wraz z pojawieniem się w miastach cechów rzemieślniczych, sprzedaż wyrobów wiązała się z nawiązywaniem licznych kontaktów. Dzięki temu pojawiło się na ziemiach polskich napędzane nogą dwutarczowe koło garncarskie, umożliwiające toczenie naczynia z jednego kawałka gliny.

Garnek gliniany to sporo pracy… Pierwszym krokiem w wytwarzaniu wyrobu ceramicznego jest przygotowanie materiału. Materiałem tym jest glina, ale musi zostać odpowiednio przygotowana. Powinna być jednorodna, bez grudek i zanieczyszczeń. Warto pozyskać ją jesienią, aby w zimie mogła dobrze przemarznąć. Glinę polewa się obficie wodą, aby się „zlasowała” następnie jej porcję ubija się młotem w „słup” do dalszego przerobu. Ze słupa sierpem lub specjalnym strugiem odcina się „strużyny”. Strużyny zwija się w „pecyny”, suszy i mieli. Czynności te powtarza się po kilka razy, aby uzyskać jednolity materiał dobrej jakości.

Warsztatem dla garncarza jest ława i koło garncarskie. Koło garncarskie to dwie tarcze umieszczone na wspólnej, pionowej osi. Garncarz, siedząc na ławie, nogami popycha dolną, większą tarczę, wprawiając koło garncarskie w ruch obrotowy. Na ławie, czyli niewielkim stoliku, leży zapas gliny, naczynie z wodą do maczania rąk, naczynia z farbami, pędzel, szyniec do wygładzania i ozdabiania oraz drut do odcinania gotowego naczynia.

Przed rozpoczęciem formowania porcję gliny „wygniata się” z wodą na ławie (podobnie jak ciasto) i formuje w wałek. Z wałka garncarz odcina kawałek zwany „klusem”, wielkością odpowiedni do formowanego naczynia i przykleja go do górnej tarczy koła garncarskiego. Następnie, cały czas obracając kołem, zwilżonymi w wodzie rękami najpierw wydłuża i zaokrągla bryłę gliny, po czym kciukami wygniata w środku otwór i formuje dno naczynia. Operując jedną ręką wewnątrz, a drugą na zewnątrz garncarz „wyciąga” ścianki naczynia w kształcie walca. Kolejny etap to modelowanie: wykonanie „wrębu” (górnej krawędzi) oraz „brzuśca”. Uformowane naczynie wygładza się szyńcem i ewentualnie ozdabia rytem. Inną metodą zdobienia jest odciskanie wzorów stempelkami lub karbowanym wałeczkiem. Pracę kończy odcięcie gotowego naczynia drutem. Na koniec garncarz odkłada naczynie do powolnego schnięcia, które trwa do dwóch tygodni.

Kolejny etap to wypalenie naczynia w piecu. Wcześniej naczynia można pokryć kolorową glazurą (szkliwem). Dawniej szkliwo wyrabiano z metalicznego ołowiu, prażąc je w żeliwnym garnku aż do utlenienia. Taki tlenek mielono w żarnach, następnie mieszano z piaskiem i wodą, i taka zawiesina (ewentualnie zabarwioną tlenkiem miedzi, żelaza lub manganu) polewano ścianki naczyń. Wypalone naczynie miało kolor zielony lub brązowy w różnych odcieniach, zaś po dodaniu związków antymonu żółty, a kobaltu – niebieski.

Wypalanie naczynia odbywało się przez kilkanaście godzin w temperaturze około 1000°C. Wypalenie garnków w tradycyjnym piecu trwało kilkanaście godzin, po czym piec stygł przez 24 godziny. Dopiero wtedy można było wyjąć z niego naczynia.

 Jeśli dowiedzieć się, jakie wyroby ceramiczne znaleziono na miejscu dawnego gródka oraz spróbować swoich sił przy kole garncarskim odwiedź nas 27 i 28 sierpnia na imprezie „In Memoriam Castri”.

Opracował: Adam Łatacha

Źródła: http://www.dawnezawody.waw.pl/index.php/kilka-slow-o-garncarstwie https://pl.wikipedia.org/wiki/Garncarstwo

Rozgrywki Regionalnej Ligi Historycznej

Regionalna Liga Historyczna zapoczątkowała swoje rozgrywki w 2007 roku. Uczniowie tworząc zespoły 3 osobowe, rywalizują ze sobą, odpowiadając na pytania z następujących okresów historycznych: średniowiecze, nowożytność i czasy najnowsze. Z kolei każda z uczestniczących szkół jest gospodarzem jednej rozgrywki. Punkty wszystkich rozgrywek są sumowane i dzięki temu można wyłonić mistrza i wicemistrza ligi.

10 maja 2016r. zakończyły się rozgrywki X edycji Regionalnej Ligi Historycznej w której udział wzięło 6 szkół z następujących miast: Świętochłowic, Rudy Śląskiej i Chorzowa. Finałowa runda została rozegrana w Szkole Podstawowej nr 21 w Rudzie Śląskiej. Ostatecznie zwyciężyła Szkoła Podstawowa nr 2 ze Świętochłowic, która zgromadziła 158 pkt. i wyprzedziła swoich najgroźniejszych konkurentów, czyli Szkołę Podstawową nr 1 o 19,5 pkt. W ten sposób szkole udało się obronić mistrzowski tytuł już po raz piąty z rzędu. Na trzecim miejscu uplasowała się Szkoła Podstawowa nr 18 z Rudy Śląskiej. Zmagania zakończyła ceremonia wręczenia przechodniej statuetki, dyplomów, podziękowań oraz nagród książkowych, a także sesja pamiątkowych zdjęć.

Klasyfikacja końcowa 2015/2016:
1. SP 2 Świętochłowice – 158,0 pkt.
2. SP 1 Świętochłowice – 138,5 pkt.
3. SP 18 Ruda Śląska – 134,0 pkt.
4. SP 8 Świętochłowice – 131,5 pkt.
5. SP 21 Chorzów – 103,0 pkt.
6. SP 21 Ruda Śląska – 78,0 pkt.

Sławomir Wicik
(koordynator rozgrywek RLH)

Po walnym zebraniu – mamy nową prezes!

W piątek 4 marca odbyło się walne zebranie sprawozdawczo-wyborcze, na którym przyjęliśmy sprawozdania poprzedniego zarządu oraz wybraliśmy nowe władze. Po rezygnacji z funkcji po czterech latach Przemka Noparlika nową prezes została wybrana Magdalena Lapshin, która nie miała kontrkandydata ani kontrkandydatki. Do zarządu wybrani zostali też Krzysztof Rduch i Przemek Noparlik, natomiast do komisji rewizyjnej Dawid Wodarz, Alan Zych i Eugeniusz Nawrat. Nowym władzom życzymy powodzenia!

Przekaż 1% podatku na gródek

Stowarzyszenie Przyjaciół Zamku w Chudowie „Castellum” (OPP) i Stowarzyszenie Genius Loci zachęcają do przekazywania 1% podatku na gródek w Kochłowicach. Środki te pomogą w dalszej opiece nad zabytkiem, m.in. organizacji sierpniowej imprezy historycznej. W celu przekazania środków należy w odpowiednim następująco wypełnić odpowiednie miejsca deklaracji podatkowej:
KRS: 0000205632
Cel szczegółowy: KOCHŁOWICE
Serdecznie dziękujemy za okazane nam wsparcie!